फळबागांमध्ये पाणी व्यवस्थापन कसे करावे...?

-

 

ठिबक सिंचन किंवा भूमिगत सिंचन पद्धतीने थेट फळझाडांच्या मुळापाशी गरजेनुसार पाणी द्यावे. या पद्धती पाण्याची कमतरता असलेल्या क्षेत्राकरिता अत्यंत फायदेशीर आहेत. या पद्धतीत इतर प्रचलित पद्धतीपेक्षा ५० ते ६० टक्के पाण्याची बचत होते. उत्पादनात १० ते १५ टक्के वाढ मिळू शकते. या पद्धतीमुळे झाडांच्या गरजेनुसार पाणी मोजून देता येते व पाण्याचा अपव्यय होत नाही. पाण्याबरोबर खते देता येतात, त्यामुळे खताच्या खर्चात बचत होते.

• फळबागेस/पिकास पाणी सकाळी अथवा रात्री दिल्यास पाण्याचा कार्यक्षम वापर होतो. पाण्याची कमतरता असलेल्या क्षेत्रात एक आड एक सरीने पाणी द्यावे. पाणी देण्याच्या पाळीत (अंतरात) वाढ करावी. उदाहणार्थ एखाद्या बागेस १० दिवसांच्या अंतराने पाणी देत असाल तर पुढील पाणी १२ दिवसांनी, त्यापुढील पाणी १५ दिवसांनी अशा प्रकारे जमिनीचा होते.


मगदूर, तापमान आणि पाण्याची उपलब्धता लक्षात घ्यावी.


• कमी क्षेत्रातील व जास्त अंतरावरील फळझाडांना मडका सिंचन पद्धती आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरते. या पद्धतीत लहान झाडांना साधारणपणे दोन ते तीन वर्षाकरिता ५ ते ७ लिटर पाणी बसणारी लहान मडकी वापरावीत. जास्त वयाच्या मोठ्या झाडांकरिता १० ते १५ लिटर पाणी मावेल, अशी मडकी वापरावीत. मडकी शक्यतो जादा छिद्रांकित किंवा आढीत कमी भाजलेली असावीत. पक्क्या भाजलेल्या मडक्याच्या बुडाकडील बाजूस लहानसे छिद्र पाडावे. त्यामध्ये कापडाची चिंधी किंवा नारळाची शेंडी बसवावी. प्रत्येक झाडास दोन मडकी जमिनीत खड्डा खोडून बसवावीत. त्यामध्ये संध्याकाळी पाणी भरून ठेवावे. मडके पाण्याने भरल्यानंतर त्यावर झाकणी किंवा लाकडी फळी ठेवावी. त्यामुळे मडक्यातील पाणी बाष्पीभवनाने वाया जाणार नाही. या पद्धतीमुळे ७० ते ७५ टक्के पाण्याची बचत


उन्हाळ्यात बाष्पीभवनामुळे जमिनीतून पाण्याचे अधिक उत्सर्जन होते. आच्छादनांचा वापर केल्यामुळे बाष्पीभवनाचा वेग कमी करता येतो. त्यामुळे जमिनीतील ओलावा टिकवून राहण्यास मदत होते. आच्छादनाकरिता पालापाचोळा, वाळलेले गवत, लाकडी भूसा, उसाचे पाचट, गव्हाचे काड, भाताचे तुसाचा वापर करावा. 

सेंद्रिय आच्छादनाची जाडी १२ ते १५ सेंमी असावी. सेंद्रिय आच्छादन वापरल्यास जमिनीचा पोत सुधारण्यास मदत होते. सध्या आच्छादनासाठी पॉलिथीन फिल्मचा वापर मोठ्या प्रमाणात होऊ लागला आहे. आच्छादनामुळे सूर्यप्रकाश न मिळाल्यामुळे तणांची वाढ होत नाही, तसेच जमिनीचे तापमान नियंत्रित राहते. जमिनीत उपयुक्त जिवाणूंची वाढ होण्यास मदत होते.


- डॉ. आदिनाथ ताकटे,


• ९४०४०३२३८९ (मृदा शास्त्रज्ञ, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Crop Protection :- आता मोकाट प्राणी शेतात शिरताच मोबाईलवर येईल एसएमएस

-
Image
 बदलते हवामान आणि कीड रोगामुळे शेतीपिकांच होणार नुकसान (Crop Damage) मोठ आहे. याशिवाय मोकाट जनावरे आणि वन्यप्राण्यामुळे होणाऱ्या नुकसानीलाही शेतकऱ्यांना सामोर जावं लागत. यावर वेगवेगळे उपाय योजले जात असले तरी ते फारसे प्रभावी ठरत नाहीत. शेतकऱ्यांची ही समस्या समजून घेऊन उत्तरप्रदेश गोरखपूर येथील बुद्ध इन्स्टिटयूट ऑफ टेक्नॉलॉजीच्या इलेक्ट्रॉनिक्स & कम्युनिकेशन (Electronics and Communication of Buddha Institute of Technology) विभागाच्या विद्यार्थ्यांनी एक यंत्र तयार केले आहे. ज्यामुळे शेतात प्राणी शिरताच हुटर वाजेल त्यामुळे काही क्षणात मोबाईल एसएसएसद्वारा त्याची माहिती शेतकऱ्याला मीळेल. जेणेकरुन होणारे नुकसान टाळणं शक्य होईल. बुद्धा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीचे विद्यार्थी हर्ष कुमार मिश्रा, शिवम कुमार चौरसिया, आदित्य कसोधन आणि अनिल कुमार चौधरी या विद्यार्थ्यांनी हे यंत्र डिझाइन केले आहे. हे यंत्र 'इंटरनेट ऑफ थिंग्ज'वर आधारित असून विद्यार्थ्यांनी ते एका महिन्यातच तयार केले आहे. या यंत्राला आयओटी क्रॉप प्रोटेक्टर असे नाव देण्यात आले आहे. इंटरनेट ऑफ थिंग्ज अंतर्गत तयार करण्यात आले...
Read more » शेती

जनावर गाभण न राहण्याच्या समस्येवर घरगुती उपचार

-
Image
दुधाळ गायी-म्हशींमध्ये वारंवार उलटण्याची समस्या जास्त प्रमाणात दिसून येते. गायी, (Cow) म्हशींमध्ये तीनदा योग्य वेळी रेतन केल्यानंतरही जर जनावर गाभण राहत नसेल, तर यास वारंवार उलटणे / असे म्हणतात. गायी म्हशीमध्ये माजाचे चक्र दर २१ दिवसांनी येत असते. जिथे जास्त दूध उत्पादन, तिथे वारंवार उलटण्याचे प्रमाण जास्त दिसून आलेले आहे. त्यामुळे दुधाळ गायी- म्हशींमध्ये वारंवार उलटण्याची समस्या जास्त प्रमाणात दिसून येते. वारंवार उलटण्याची अनेक कारणे आहेत परंतु फलनातील दोष आणि भ्रूण दोष ही मुख्य कारणे आहेत. रेतन केल्यानंतर फलनाची क्रिया योग्य झालेली असल्यास, २१ दिवसांनी पुन्हा माज दिसून येत नाही. नॅशनल डेअरी डेव्हलपमेंट बोर्डाने (NDDB) जनावर गाभण नराहण्याच्या समस्येवर नैसर्गिक घरगुती उपचारांची शिफारस केली आहे. खाली दिलेले पदार्थ क्रमवार दिवसातून एकदा गुळ आणि मिठासोबत खाऊ घालावे.  - एक मुळा दररोज पाच दिवस  - कोरफडीचे एक पान दररोज असे चार दिवस  - चार मुळी हडजोड चार दिवस  - चार मुठी कडीपत्ता व हळद चार दिवस  लक्षात ठेवा हा उपचार माजाच्या पहिल्या किंवा दुसऱ्या  दिवसापासून करावा...
Read more » शेती

Birsa Munda Krushi Kranti Yojana : बिरसा मुंडा योजनेतून मिळवा विहिरीसाठी अनुदान ; काय आहे योजनेसाठी पात्रता

-
Image
 Agriculture Irrigation Scheme   राज्यातील आदिवासी शेतकऱ्यांसाठी (Tribal Farmer) सिंचनाची शाश्वत सुविधा (Agriculture Irrigation) उपलब्ध व्हावी, यासाठी बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना (Birsa Munda Krushi Kranti Yojana) सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेंतर्गत आदिवासी शेतकऱ्यांना सिंचन विहिरीसाठी अनुदान (Subsidy For Well) दिले जाते. जिल्हा परिषदेच्या कृषी विभागामार्फत ही योजना राबविण्यात येत आहे.   योजनेचा फायदा -  या योजनेंतर्गत नवीन विहीर, जुनी विहिर दुरुस्ती, शेततळ्याचे प्लास्टिक अस्तरीकरण, इनवेल बोअरींग व पंपसंच, वीज जोडणी तसेच सूक्ष्म सिंचन संच अंतर्गत तुषार संच किंवा ठिबक सिंचन संच, एचडीपीई किंवा पीव्हीसी पाईप्स यासाठी अनुदान देण्यात येते.   योजनेतून देण्यात येणारे अनुदान -  ही राज्य पुरस्कृत योजना असून 'आदिवासी शेतकऱ्यांसाठी राबविण्यात येते. या योजनेंतर्गत नवीन विहीरीसाठी २ लाख ५० हजार रुपये अनुदान देण्यात येते, तर जुन्या विहिरीच्या दुरुस्तीसाठी ५० हजार रुपयांचे अनुदान देण्यात येते.  तसेच शेततळ्याचे प्लास्टिक अस्तरीकरणासाठी १ लाख, इनवेल बोअरींग व...
Read more » शेती

Nano DAP Fertilizer : शेतीचा उत्पादन खर्च होणार कमी; केंद्र सरकारने नॅनो डीएपी खत केले लाँच.

-
Image
 Nano DAP Fertilizer नॅनो युरियानंतर (Nano Urea) इफ्फ्कोने आता नॅनो डीएपी (द्रवरूप खत विकसित केले आहे. केंद्रीय गृह व सहकार मंत्री अमित शाह ( Amit Shah) यांच्या हस्ते बुधवारी (ता. २६) इफ्फ्कोच्या नॅनो डीएपी खताचे लोकार्पण करण्यात आले. ५०० मिली द्रवरुपातील डीएपीमुळे पारंपरिक ५० किलोच्या गोणीपासून शेतकऱ्यांची सुटका होणार आहे. देशाला आत्मनिर्भर करण्यासाठी आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात नॅनो युरिया व डीएपीचा वापर करण्याचे आवाहन शाह यांनी शेतकऱ्यांना केले. तसेच खते हा शेतीचा अविभाज्य भाग आहे.  नॅनो डीएपीमुळे उत्पादनाची गुणवत्ता आणि प्रमाण दोन्ही वाढविण्यासह जमिनीचे संवर्धन होईल. तसेच जमिनीची सुपिकता कायम राहण्यास मदत होईल, असे अमित शाह यावेळी म्हणाले.  ६०० रुपयांत मिळणार नॅनो डीएपी  नॅनो डीएपीची ५०० मिलीची एक बाटली ५० किलोच्या पारंपरिक दाणेदार डीएपी खताच्या समतुल्य आहे. पारंपरिक दाणेदार डीएपीच्या एका गोणीसाठी शेतकऱ्यांना १३५० रुपये मोजावे लागतात. मात्र, नॅनो डीएपीची किंमत केवळ ६०० रुपये इतकी ठेवण्यात आली आहे. याचा फायदा शेतकऱ्यांना होणार असून शेतीच...
Read more » शेती

अण्णासाहेब पाटील कर्ज योजना :- Annasaheb Patil

-
Image
 राज्यात बहुतांश तरुण सुशिक्षित असून त्यांना त्यांच्या शिक्षणानुसार तसेच त्यांची योग्यता, कौशल्य व आवडीनुसार नोकरी उपलब्ध नाही. दरवर्षी लाखो तरुण आपले शिक्षण पूर्ण करून नोकरीच्या शोधात असतात कारण शिक्षण पूर्ण झाल्यावर तरुणांच्या खांदयावर त्यांच्या कुटुंबाची संपूर्ण जबाबदारी असते परंतु राज्यात नोकऱ्या उपलब्ध नसल्याकारणामुळे त्यांना स्वतःचा कुटुंबाला सांभाळण्यासाठी खूप साऱ्या समस्यांचा सामना करावा लागतो नोकरी मिळत नसल्यामुळे तरुणांना बेरोजगारीचा सामना करावा लागतो ज्याचा त्यांच्या मानसिकतेवर विपरीत परिणाम होतो .  राज्यातील बहुतांश तरुण व तरुणी नोकरी मिळत नसल्याकारणामुळे स्वतःचा एखादा उद्योग सुरु करण्यासाठी उत्सुक असतात परंतु उद्योग सुरु करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर भांडवलाची गरज असते तसेच कुटुंबाची आर्थिक स्थिती कमजोर असल्याकारणामुळे तरुण कर्जासाठी बँक तसेच वित्त संस्थेकडे धाव घेतात परंतु त्यांच्याजवळ कमाईचे कुठल्याच प्रकारचे साधन नसल्याकारणामुळे बँक आणि वित्त संस्था त्यांना कर्ज देण्यासाठी नकार देतात त्यामुळे स्वतःचा एखादा रोजगार सुरु करण्याची इच्छा असून सुद्धा तरुण उद्योग सुरु क...
Read more » शेती

दर्जेदार काळी मिरीचे उत्पादन तंत्र (Black paper)

-
Image
 मिरी लागवड स्वतंत्रपणे, नारळ व सुपारीच्या बागेत मिश्रपीक तसेच परसबागेत करता येते. कोकणातील हवामानात पन्न्यूर- १ ही संकरित जात चांगले उत्पादन देते. या जातीचे गर लांब आणि मिरी दाणे भरगच्च असतात.  काळी मिरी वेलाच्या उत्तम वाढीसाठी सुमारे ६० टक्क्यांपेक्षा जास्त आर्द्रता आणि १६ ते ३८ अंश सेल्सिअस तापमान आवश्यक असते. कोकणातील हवामान काळी मिरीच्या लागवडीसाठी अत्यंत पोषक आहे. पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी जमीन मिरी लागवडीसाठी निवडावी. अति विम्ल किंवा आम्लयुक्त जमीन निवडू नयेत. ज्या जमिनीत पावसाळ्यात पाणी वारंवार साचते अशा जमिनी निवडू नयेत. कोकणातील हवामानात पन्न्यूर -१ ही संकरित जात चांगले उत्पादन देते. या जातीचे लोंगर लांब आणि मिरी दाणे भरगच्च असतात. लागवड तंत्र  लागवड स्वतंत्रपणे, नारळ व सुपारीच्या बागेत मिश्रपीक म्हणून, तसेच परसबागेत करता येते.  स्वतंत्र मिरीच्या लागवडीसाठी ३ मी बाय ३ मी अंतरावर बिनकाटेरी पांगारा, सिल्वर ओक, भेंड किंवा मँजियम इत्यादी झाडांची मिरी लागवडीपूर्वी किमान ६ ते १० महिने आधी लागवड करावी.  नारळ व सुपारी बागेत मिरी लागवडीसाठी नारळामध्ये ७.५ मी....
Read more » शेती

अमेरिकेतील गाईंच्या पोटाला छेद का केले जाते...?

-
Image
आज मी तुम्हाला खूपच एक अजब गोष्ट सांगणार आहे ती म्हणजे अमेरिका आणि इतर काही देशात तुम्ही पाहिलं असेल की गाई आणि म्हशींच्या पोटाला छिद्र पडतात, एवढी मोठी जोखीम घेऊन ते लोक गायीच्या पोटाला छेद का करत असतील चला तर आपण पाहूया, मला माहित असेल की तिला चार गाईला चार पोट असतात ते छिद्र पहिल्या पोटाला केलं जातं, वैज्ञानिकांचा असं मत आहे की त्यांची पचनक्रिया तपासण्यासाठी संशोधन करण्यासाठी पोटाची साफसफाई करण्यासाठी आणि इतर गाईंचे अवयव दुसऱ्या गाईंना बसवण्यासाठी हे छिद्र केलेले जातात, नुसत्या गायीच्या पोटात जे जिवाणू आहेत त्या जिवाणूंचा अभ्यास करण्यासाठी आणि त्या पोटामध्ये गाई आजारी असेल तर डायरेक्ट औषध सोडण्यासाठी त्या छिद्रा चा वापर केला जातो, ही प्रथा आज तिथे चालू झाली नसून परंपरागत ती खूप जुनी आहे, तेथील वैज्ञानिक सांगतात की ह्या प्रकारामुळे गाई वरती बारीक लक्ष ठेवता येते व यामुळे गाईंच्या आयुष्य वाढते, यावरती तुमचं काय मत आहे ते नक्की कमेंट मध्ये कळवा.
Read more » शेती

Farmer Accident Insurance Schemes: शेतकरी अपघात विमा योजनेंतर्गत शेतकऱ्यांच्या वारसांना मदत

-
Image
 ह्या आर्टिकल मध्ये आपण शेतकरी अपघात विमा पाहणार आहोत गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजनेंतर्गत मृत शेतकऱ्यांच्या सात वारसांना पालकमंत्री राधाकृष्ण विखे पाटील यांच्या हस्ते नुकतेच येथे प्रातिनिधीक स्वरूपात प्रत्येकी दोन लाख रुपयांच्या मदतीचे धनादेश वाटप करण्यात आले.      गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजनेंतर्गत (Gopinath Munde Farmer Accident Insurance Scheme) मृत शेतकऱ्यांच्या सात वारसांना पालकमंत्री राधाकृष्ण विखे पाटील यांच्या हस्ते नुकतेच येथे प्रातिनिधीक स्वरूपात प्रत्येकी दोन लाख रुपयांच्या मदतीचे धनादेश वाटप करण्यात आले. खासदार रणजितसिंह नाईक निंबाळकर (MP Ranjit Singh Naik Nimbalkar), आमदार सुभाष देशमुख (MLA Subhash Deshmukh), आमदार समाधान आवताडे (MLA Samadhan Avatade), जिल्हाधिकारी मिलिंद शंभरकर (Collector Milind Shambharkar.), जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी बाळासाहेब शिंदे आदी उपस्थित होते. गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजनेंतर्गत सन २०२१-२२ मध्ये सोलापूर जिल्ह्यातून २६३ प्रस्ताव प्राप्त झाले होते व सर्व प्रस्ताव कंपनीकडे दाखल केले होते. त्यातील १५० प्र...
Read more » शेती

कबूतरा मुळे 6 महिन्यात मरणाच्या दारात... उपाय... ?

-
Image
आज आपण ह्या आर्टिकल मध्ये कबुतर विष्ठा आणि त्याचे परिणाम पाहणार आहोत. ही गोष्ट इतकी सिरियस असेल असे मला वाटले नव्हते पण...खाली नमूद केलेली/घडलेली सत्य घटना आहे.👇👇👇 कबुतर हा पक्षी दिसायला खूप साधा असला तरी तो आपल्याला फक्त 6 महिन्यात मरणाच्या दारात उभे करू शकतो. यावर विश्र्वास बसत नाही ना...! पण हे खरे आहे. दोन आठवड्यापूर्वी कबुतर विष्ठा या कारणे ठाणे इथे राहणारा जवळचा मित्र मी गमावला. मित्र राहत असलेल्या फ्लॅटच्या खिडकीखाली ग्रिल मधे AC च्या duct unite च्या आजुबाजूस कबुतर निवास आणि विष्ठा जवळजवळ तीन महिने होती. दुर्लक्षित कबुतरे अंडी पिल्ले काटक्या विष्ठा यात राहत होती. AC मधून जी हवा घरात येते त्यातून सुकलेल्या विष्ठे मधील सूक्ष्म जंतू युक्त धूळ घरात जाईल याची तिळमात्र कल्पना त्या कुटुंबाला नव्हती. कबुतर उडते तेव्हा ही विष्ठा धूळ AC च्या बाहेरच्या outlet च्या मागच्या बाजूने जाळी मार्गे आतमधे जाते आणि तेथून आत येणारा पाईपमधुन हे जंतू बंद AC तून आत प्रवेश करतात. खिडक्या घट्ट बंद असतील तरी जंतू संसर्ग होतोच. हे जंतू पाणी, फिनेल, ॲसिड, डेटॉल यामधेही जिवंत राहतात हे नवल आहे...हे रिपोर्ट...
Read more » शेती

गोष्ट लालबागच्या राजाची

-
Image
  आजच्या आर्टिकल मध्ये आपण लालबागच्या राजाची कथा सांगणार आहोत. लालबागचा राजा हा महाराष्ट्रातील मुंबईतील सार्वजनिक गणपती आहे. हा गणपती नवसाला पावतो. लालबागच्या राजाची स्थापना इ.स. १९३४ साली करण्यात आली . सध्या अस्तित्वात असलेले बाजार येथे निर्माण होण्यासाठी कोळी व इतर व्यापारी बंधूनी नवस केला होता.  त्यांची इच्छापूर्ती होऊन पेरुचाळ येथे उघडयावर भरणारा बाजार इ.स. १९३२ साली बंद होऊन सध्याच्या जागी कायमस्वरुपी बांधण्यात आला.  त्यावेळचे शामराव विष्णू बोधे, नगरसेवक कुंवरजी जेठाभाई शाह, डॉ. व्ही. बी. कोरगांवकर, नाकवा कोकम मामा, भाऊसाहेब शिंदे, डॉ. यु. ए. राव यांच्या प्रयत्नाने जागेचे मालक रजबअली तय्यबअली यांनी आपली जागा बाजार बांधण्यास दिली.  त्यामुळे इ.स. १९३४ साली होडी वल्हवणाऱया दर्यासारंगाच्या रूपात `श्री'ची स्थापना झाली. येथूनच `नवसाला पावणारा लालबागचा राजा' म्हणून श्रीची मूर्ती प्रसिद्ध झाली. कोळी समाजाच्या नवसाला पावलेला गणपती म्हणून हा गणपती सर्वप्रथम प्रसिद्ध झाला. इ.स. १९५८ सालानंतर गणरायाच्या दर्शनासाठी येणाऱया भाविकांची रीघ वाढत चालली. उत्सवाला जत्रेचे स्वरूप प्...
Read more » शेती